.
Kurban PDF Yazdır E-posta

Bu makale 3556 defa okunmuştur.

Yazar Deniz Som (Cumhuriyet)   
Perşembe, 11 Aralık 2008 04:49
Kurban Bayramı’nı ve “Kurban”ı Orhan Hançerlioğlu’nun ınanç Sözlüğü’nden öğrenelim: Kurban Bayramı: ıslam’da kurban kesimi için saptanan zilhicce ayının onuncu gününden başlamak üzere dört gün süren dinsel bayram.

 

Kurban: Genel inanç. Tapım gereği ya da bir adağı yerine getirmek için kesilen insan ya da hayvan. Kurban, paleolitik çağdan beri doğaüstü güçlere hoş görünmek, onlardan kötülüklere engel olmalarını istemek, yerine getirdikleri bir istekten ötürü teşekkür etmek için gerçekleştirilmiş dinsel bir törendir.

Tarihsel süreçte sadece insan ve hayvan kesmek yoluyla değil, çeşitli sungular sunmak yoluyla da gerçekleştirilmiştir. En ilkel inançlardan en gelişmiş dinlere kadar tüm doğaüstü tapımında ortaktır. Kurban kurumunun kaynağı üstüne çeşitli varsayımlar ileri sürülmüştür. Örneğin Robertson Smith’e göre, ‘kurbanın amacı, insanla tanrısı arasında bir hısımlık bağı kurmak için bunları yenen kurbanın etinde birbirine karıştırmak’tır. Kimi incelemeciler de kurbanın, ‘tanrıların beslenmesi gerektiği inancı’ndan doğmuş olduğunu ileri sürmüşlerdir.

Lods, ısrail adlı yapıtında şöyle der:

‘Gezer’de içlerinde yeni doğmuş çocukların cesetleri bulunan küpler keşfedilmiştir. Bu iskeletlerin hiçbiri sekiz günlükten fazla değildir. Bu yeni doğmuş çocukların hep aynı yaşta olmaları bu cesetlerin o yerin tanrısına kurban edilmiş, ilk doğan çocuklar olduğu düşüncesini uyandırmaktadır.ılk doğan çocukların kurban edilmesinin, ilk ürünün daha bol ürün vermesi için tanrıya ait olduğu düşüncesinden doğduğu da ileri sürülmüştür. Nitekim hak kurbanı adı verilen bu anlayış hemen bütün ilkellerde saptanmıştır. ılkellerde elde edilen ilk ürün, ilk av doğaüstü gücün hakkıdır. Bu ilk ürün ve ilk avları doğaüstü güçten sonra toplumun şef ve rahipleri yerler, kalanı toplum halkına paylaştırılır. 

KURBAN konusuna Orhan Hançerlioğlu’nun ınanç Sözlüğü’nden devam ediyoruz:

Kurban, hemen bütün inançlarda kanlı ve kansız olmak üzere iki biçimdir. Kanlı kurbanlar insan ve hayvan kesiminden kimi ilkellerde görüldüğü gibi vücutlarından bir parça kan akıtma geleneğine kadar çeşitli biçimlerde yapılır. Kansız kurbanlar yiyecek ve içecek olarak verilen çeşitli sungulardır. Kurban inancı, adak inancıyla da bağımlıdır; Tanrıya ya her zaman malı olmak üzere ya da o an için haz vermek üzere sunulur.

Antikçağ Yunanlarında yakarma, şükran ve arınma kurbanları yaygındı. Kurban etme yöntemleri inceden inceye saptanmış ve sunaklara yazılı olarak asılmıştı. Tanrılara erkek, tanrıçalara dişi hayvanlar; gök tanrılarına al renkli, yeraltı ve deniz tanrılarına kara renkli hayvanlar kurban edilirdi. Romalılarda da kurban, en önemli tapım eylemiydi. Özel tapımlarda kansız (tarla ve bahçelerden alınan ilk ürünlerin sunulması; bal, süt, şarap, çörek) devlet tapımında kanlı (sığır, koyun, domuz, keçi) kurbanlar gerçekleştirilirdi.

Yahudi ve Müslüman geleneğindeki sünnet zorunluluğunun, ilkçağların insanlaştırılmış insan kurbanı olduğu sanılmaktadır. ılkçağ sünnetlerinde erkek çocukların erkeklik örgenlerinin bütünü kesilirmiş, daha sonra bu gelenek yumuşatılmış ve sadece deri parçasının kesilmesiyle yetinilmiş.

Kybele rahiplerinin de erkeklik örgenlerini dibinden keserek yeryüzünü gebe bırakmak için toprağa gömdükleri bilinmektedir. Bundan da insan ve hayvan kurbanının toprağı döllemek amacıyla yapıldığı sanısı doğmuştur. ınsan kurbanı ilkçağların yakın dönemlerine kadar sürmüştür, örneğin Agamemnon Troia savaşını kazanabilmek için kızı ıphigeneia’yı tanrıça Artemis’e (Kybele) kurban eder.

ıskandinav mitolojisinde de tanrı Votan harflerin sırrını çözmek için bir kurban adaması gerektiğine karar vermiş, ancak tanrıların en büyüğü kendisi olduğundan bu kurbanı kendisine adaması gerekiyormuş. Bu yüzden kendisini kendisine adak olarak bir ağaca asmış, dokuz gün dayandıktan sonra ip kopmuş da ölmekten kurtulmuş, asılı kaldığı sürede harflerin sırrını öğrenmiş. Görüldüğü gibi tanrılar bile almadan vermemektedirler.

Kurban kesme yükümü, özellikle ıslam dininde varlıklı Müslümanlar için zorunlu kılınmıştır. ıslam inançlarına göre Tanrı, peygamber ıbrahim’i sınamak için oğlu ısmail’i kendisine kurban etmesini istemiş, o da tam çocuğu keseceği sırada gökten bir koç indirmiş ve ısmail’in yerine bu koçu kurban etmesini buyurmuş ve insan kurban etme geleneği böylelikle iyi yürekli tanrı tarafından kaldırılmış.

Yahudi peygamberi ısmail, ıslam inançlarında, ‘tanrının kurbanı’ anlamında zabihatullah adıyla anılır. Çünkü ıslam inançlarına göre peygamber ıbrahim’in Tanrı’ya kurban etmek üzere olduğu oğlu, Hıristiyan kaynaklarındaki ıshak değil ısmail’dir.

ıslam inançlarında bir çocuğun doğumundan yedi gün sonra onun için kesilen kurbanla kesilen saçına akika denir. şeriata göre çocuğun doğumunun yedinci günü hem kurban, hem de çocuğun saçları kesilir ve çocuğa bir ad verilir. Kurban etinin büyük bölümü yoksullara dağıtılır. Kurban, erkek çocuklar için iki koç ya da iki teke, kız çocuklar için bir koç ya da bir tekedir. Kesilen saçların ağırlığı kadar da altın ve gümüş sadaka dağıtılır.

Bu gelenek Arapların puta taparlık çağlarından kalmıştır ve peygamber tarafından benimsenmek zorunda kalınmıştır. ıslam dininde kişisel kurbanlar olduğu gibi ortak kurbanlar da vardır, örneğin koyun ve koç bir kişi için deve ve sığırsa yedi kişi için kurban edilebilir.

Bu arada Yahudi inançlarında adı geçen iki Sara vardır. Bunlardan birincisi büyük Yahudi peygamberi ıbrahim’in (Abraham) karısı Sara, ikincisi Raşel’in kızı Sara’dır. Peygamber karısına ilkin Sarai (bu sözcük ıbranice prenses demektir) denirdi. Sara, firavun tarafından kaçırılmış ve Tanrı’nın aracılığıyla peygambere geri verilmiştir.

Kısırlığın da Tanrı tarafından giderildiğine ve peygambere ıshak’ı doğurduğuna inanılır. ısmail, bu kısırlık yüzünden ıbrahim’in hizmetçi Hacer’den doğma oğludur. Kurbanlık olarak seçilme nedeni de Sara’nın kıskançlığıdır. Nitekim Sara, sonunda ısmail’i ve anası Hacer’i evden kovdurtmuştur.

 
Perşembe, 11 Aralık 2008 04:55 tarihinde güncellendi
 
 
mod_vvisit_counterBugün1681
mod_vvisit_counterDün1351
mod_vvisit_counterBu hafta1681
mod_vvisit_counterBu ay41693
mod_vvisit_counterTüm1731088